Korte samenvatting
De Rechtspraak is een bijzondere publieke organisatie: het primaire proces (rechtspreken) wordt uitgevoerd door onafhankelijke professionals en de organisatie is nauwelijks hiërarchisch. Daardoor werken standaardrecepten voor verandering vaak niet en vraagt veranderen om maatwerk—terwijl het werk gewoon doorgaat (in 2013 werden circa 1,7 miljoen zaken afgedaan). Het artikel schetst de context van meerdere grote verandertrajecten (zoals herziening van de gerechtelijke kaart en de oprichting van het landelijke dienstencentrum) en zoomt vooral in op het programma Kwaliteit en Innovatie (KEI), dat procedures wil vereenvoudigen, versnellen en digitaliseren met als doel een snellere, effectievere en klantvriendelijkere rechtspraak (met o.a. een beoogde personeelsreductie door digitalisering)
Op basis van onderzoek (twee fasen, met o.a. data van 69 bestuurders/managers) analyseren de auteurs de “veranderkracht” van de Rechtspraak langs vijf factoren: Rationale, Effect, Focus, Energie en Verbinding. De basis is redelijk sterk (visie, positieve houding, vroege participatiemogelijkheden en strakke centrale sturing), maar succes wordt bemoeilijkt doordat de waarom vaak technisch blijft (te weinig emotionele urgentie), effecten voor medewerkers te rooskleurig worden geframed, borging en organisatorische kaders niet altijd aansluiten, en verander-capaciteit (mensen/middelen) onder druk staat. Als richting geven ze concrete aandachtspunten en passende veranderstrategieën, zoals meer inspireren met een overtuigend verhaal (storytelling), participeren om werkvloerkennis te benutten, en beter disciplineren/voeden om gedrag en capaciteit duurzaam te borgen.